Συναντήσεις - συζητήσεις

Αρχική » Δραστηριότητες » Συναντήσεις - συζητήσεις
Η ΕΜΝΕ οργανώνει από το 1975 στα Γραφεία της, ανά δεκαπενθήμερο περίπου και ημέρα Τετάρτη, δημόσιες ομιλίες-συζητήσεις σε θέματα νεοελληνικού κυ­ρίως ενδιαφέροντος. Πλήρες χρονικό των συναντήσεων αυτών από το 1975 μπορείτε να δείτε εδώ. Οι δεκαπενθήμερες συναντήσεις πήραν από το 1977 και ύστερα, τη μορφή ομιλιών σε ειδικά θέ­ματα. Βασική επιδίωξη της ΕΜΝΕ είναι οι ανακοινώσεις να έχουν, κατά το δυνατόν, σεμιναριακό χαρακτήρα: να αναφέρονται δηλαδή σε ένα συγκεκριμένο θέμα, νεοελληνικού ή ιστοριογραφικού γενικά ενδιαφέροντος, το οποίο αποτελεί αντικείμενο μελέτης του ομιλη­τή, και να επιτρέπουν τον διάλογο με το ακροατήριο. Το πρό­γραμμα των ομιλιών καταρτίζεται από την Επιτροπή Παρουσιά­σεων, η οποία αναζητά τους ομιλητές στον κύκλο των νεοελληνι­στών, με την ευρεία έννοια του όρου, αλλά και στον χώρο των ιστορικών γενικά και των επιστημόνων με ιστοριογραφικά ενδια­φέροντα. Επιδίωξη της Επιτροπής είναι να αντιπροσωπεύονται στο πρόγραμμα, κατά το δυνατόν, όλοι οι τομείς της ιστορικής επιστήμης.

Οι ομιλίες έχουν συνήθως τον χαρακτήρα της παρουσίασης μιας ερευνητικής εργασίας «εν τω γίγνεσθαι», χωρίς να αποκλείον­ται βέβαια και οι παρουσιάσεις ολοκληρωμένων εργασιών. Στόχος της Εταιρείας πάντως είναι οι ομιλίες να μην είναι εξαντλητικές και να επιτρέπουν τη συμμετοχή του ακροατηρίου. Η διαδικασία που ακολουθείται είναι συνήθως η ακόλουθη: Ο ομιλητής παρου­σιάζει σε γενικές γραμμές το θέμα του, που μπορεί να είναι και αντικείμενο διδακτορικής διατριβής, τις μεθοδολογικές επιλογές του, τα προβλήματα που συναντά στην έρευνα και τη μελέτη του θέματός του και τους τρόπους με τους οποίους προσπάθησε να τα αντιμετωπίσει. Ακολουθεί συζήτηση πάνω στα ζητήματα που έθε­σε ο ομιλητής και αναζητούνται μέσα από τον διάλογο εναλλα­κτικοί δρόμοι για την αντιμετώπιση των θεωρητικών και ερευνη­τικών προβλημάτων. Η παρακολούθηση των ομιλιών από το ακροα­τήριο και η συμμετοχή του στη συζήτηση διευκολύνεται απο μι­κρές περιλήψεις ή άλλα σχετικά κείμενα που o εισηγητής μοιρά­ζει πριν από την ομιλία του. Παράλληλα με τις ομιλίες αυτές, γίνονται συλλογικές παρουσιάσεις ερευνητικών εργασιών και ανοι­χτές συζητήσεις πάνω σε ποικίλα θέματα και προβλήματα της σύγχρονης ιστοριογραφίας.

Από το φθινόπωρο του 2003 όταν καταρτίζεται το πρόγραμμα των παρουσιάσεων, ορίζονται για κάθε μία από αυτές ένας, δύο ή και περισσότεροι "συζητητές", ειδικοί δηλαδή κατά τεκμήριο ερευνητές, οι οποίοι με τις παρατηρήσεις και τις παρεμβάσεις τους, όταν ο ομιλητής τελειώσει, συμβάλλουν στο να ακολουθήσει μία δημιουργική συζήτηση.

Αν είσαι ερευνήτρια/ερευνητής και θέλεις να παρουσιάσεις τη δουλειά σου στο πλαίσιο των συναντήσεων της ΕΜΝΕ, ή αν θέλεις να προτείνεις οτιδήποτε σχετικό με τις συναντήσεις-συζητήσεις, στείλε μας ένα μήνυμα από εδώ, δίνοντας όλες τις απαραίτητες πληροφορίες (ιδιότητα, θέμα, πλαίσιο της έρευνας).


ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ-ΣΥΖΗΤΗΣΕΩΝ


  ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2021 – ΙΟΥΝΙΟΣ 2021  
Τετάρτη
17.2.2021

Άκης Παλαιολόγος
 
Συζητητές: Νίκος Σερντεδάκις, Σεραφείμ Σεφεριάδης
 
Συνδικαλιστικό περιβάλλον και συλλογική διεκδικητική δραστηριότητα των βιομηχανικών εργατών: η περίπτωση της Πάτρας στη μετεμφυλιακή περίοδο (1949 - 1967)

 
Το μετεμφυλιακό συνδικαλιστικό τοπίο χαρακτηριζόταν από παθογένειες, οι οποίες εκτείνονταν σε ένα μεγάλο εύρος, από φαινόμενα πατερναλιστικού συνδικαλισμού έως την αυταρχική αντιμετώπιση των προσπαθειών ανεξάρτητης συνδικαλιστικής δράσης. Ταυτόχρονα, το μεγαλύτερο διάστημα της μετεμφυλιακής περιόδου, σηματοδοτήθηκε από την ανάπτυξη της βιομηχανίας και την άνοδο των εργατικών διεκδικήσεων κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960.
Εντός του παραπάνω πλαισίου, η παρούσα εισήγηση επιχειρεί, πρώτον, να παρουσιάσει την αποτύπωση των παθογενειών που προαναφέρθηκαν στα σωματεία που συνδέονταν με τη μεταποίηση στην πόλη της Πάτρας. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζεται το πώς οι παθογένειες αυτές εκφράστηκαν στη στάση της κύριας τοπικής δευτεροβάθμιας συνδικαλιστικής οργάνωσης (Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Πάτρας) απέναντι σε περιπτώσεις σωματείων που σχετίζονταν με τη μεταποίηση. Δεύτερον, αποπειράται η διερεύνηση της συλλογικής διεκδικητικής δραστηριότητας που αναπτύχθηκε από τους εργάτες της μεταποίησης της πόλης, ιδίως σε επίπεδο εργοστασιακών κινητοποιήσεων. Ειδικότερα, η εισήγηση εστιάζει στην απεργιακή δραστηριότητα, στους λόγους των κινητοποιήσεων και στην ανίχνευση της τυπολογίας της σχετικής διεκδικητικής δραστηριότητας.
Βασιζόμενη σε μια σειρά πρωτογενών πηγών, η εισήγηση προσπαθεί να συμβάλει στη συζήτηση γύρω από τον συνδικαλισμό και το εργατικό κίνημα της μετεμφυλιακής Ελλάδας, ζητήματα για τα οποία η ιστοριογραφία είναι σχετικά περιορισμένη. Η Πάτρα αποτελεί ένα πεδίο έρευνας που έχει τη σημασία του, δοθέντος ότι αποτελούσε ένα σημαντικό βιομηχανικό κέντρο, ενώ η μεταπολεμική μεταποίησή της χαρακτηριζόταν από την ύπαρξη αρκετών μεγάλων εργοστασιακών μονάδων. Ωστόσο, η εισήγηση θέλει να αποφύγει τον σκόπελο της εξέτασης των παραπάνω θεμάτων σε αυστηρά τοπικό επίπεδο. Αντίθετα, επιχειρείται τα θέματα αυτά να ενταχθούν στο πλαίσιο του συστήματος αυταρχικών πολιτικών και κοινωνικών σχέσεων που εγκαθιδρύθηκε μετά τον Εμφύλιο.

 
 
Τετάρτη
10.3.2021

Εύη Καρούζου
 
Συζητήτριες: Άντα Διάλλα, Όλγα Κατσιαρδή-Hering
 
Το Συνέδριο της Βιέννης: πόλεμος και ειρήνη στα χρόνια του ’21 
 
 
Η παρούσα εισήγηση αφορά στο Συνέδριο της Βιέννης (1814-15) το οποίο προσεγγίζεται ως έκφραση των διεθνών σχέσεων και λιγότερο της εξωτερικής πολιτικής των κρατών που συμμετείχαν σε αυτό και, κυρίως, το κατηύθυναν. Μέσα από τις έννοιες του πολέμου, της κατάκτησης, της ειρήνης και της συνεργασίας η εισήγηση θα προσπαθήσει να δείξει ότι η πολιτική του Συνεδρίου της Βιέννης ήταν αποτέλεσμα μιας σημαντικής τομής στις σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών και ότι η Ελληνική Επανάσταση ήλθε αντιμέτωπη με μία νέα πολιτική κατάσταση και όχι με την «αναβίωση» του πνεύματος του ancien régime. Για τον λόγο αυτόν η παρουσίαση θα επεκταθεί στα χρόνια επώασης των ιδεών οι οποίες επηρέασαν τις αποφάσεις του Συνεδρίου. Είναι γνωστό ότι με την Αμερικανική και με τη Γαλλική Επανάσταση διακηρύχθηκαν αλλά και διαδόθηκαν τόσο τα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα του ανθρώπου όσο και τα πολιτικά δικαιώματα που αφορούν στη σχέση του ατόμου με την πολιτική κοινότητα, δηλαδή επαναπροσδιορίστηκε ο τρόπος οργάνωσης της πολιτικής κοινότητας. Στην εισήγηση αυτή, το Συνέδριο της Βιέννης ερμηνεύεται ως κατάληξη και έκφραση μιας άλλης, λιγότερο γνωστής «επανάστασης», εκείνης που αφορά όχι πλέον στις σχέσεις μεταξύ των ατόμων ή ατόμων και πολιτικής κοινότητας, αλλά στις σχέσεις μεταξύ των κρατών. Το βασικό ζήτημα που απασχολούσε τα ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη την εποχή του Συνεδρίου -με βραχυπρόθεσμο γνώμονα τον εξορθολογισμό της εσωτερικής και εξωτερικής τους πολιτικής και τη συγκράτηση του δημόσιου χρέους- ήταν με ποιον τρόπο έπρεπε να οργανωθούν οι διακρατικές σχέσεις ώστε να περιοριστεί ο πόλεμος και να εδραιωθεί μια μακρόπνοη ειρήνη. Την απάντηση την είχαν ήδη προτείνει αρκετοί συγγραφείς της προηγούμενης περιόδου και συνοψιζόταν στο ακόλουθο αίτημα: τα κράτη στις μεταξύ τους σχέσεις να συνάψουν ένα «κοινωνικό συμβόλαιο», ανάλογο με εκείνο που υπήρχε μεταξύ των ατόμων, ώστε να εγκαταλείψουν την άναρχη συμβίωσή τους και να υπόκεινται στο πνεύμα του Νόμου. Με την ορολογία της εποχής, τα κράτη έπρεπε να εγκαταλείψουν τη φυσική κατάσταση, δηλαδή την κατάσταση πολέμου, και να οργανωθούν σε κοινωνία. Αυτό ήταν το πνεύμα το οποίο προσπάθησε να ενστερνιστεί το Συνέδριο της Βιέννης αλλά μέσα από την «ασφάλεια» που παρείχαν οι οικείες πολιτειακές μορφές του 18ου αι. και η εδαφική ισορροπία ισχύος στην Ευρώπη.


 
Τετάρτη
17.3.2021

Νίκος Μπακουνάκης
 
Συζητητές: Μανόλης Αρκολάκης, Νίκη Μαρωνίτη
Ο Στίβεν Κρέιν και ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897: πολυμεσική αφήγηση, τεχνολογία και μαζική κουλτούρα

 
Τι συμβαίνει αν αποσπάσουμε ένα γεγονός από την εθνική ιστορία και το εντάξουμε στην παγκόσμια ιστορία αλλά και σε ένα διεπιστημονικό πλαίσιο; Η ερώτησή μου αφορά στην έρευνα μου για τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, που τον εξετάζω ως φαινόμενο των Μέσων Ενημέρωσης και της Μαζικής Κουλτούρας από την οπτική της Πολιτισμικής Ιστορίας (cultural history), της Ιστορίας της Τεχνολογίας (technology history), της Ιστορίας της Δημοσιογραφίας (journalism history), της Ιστορίας της Λογοτεχνίας (literature history) και της Αρχαιολογίας των Μέσων (media archeology). Αυτός ο σύντομος πόλεμος, που στην ελληνική εθνική ιστορία έχει ασήμαντη θέση (επειδή οι Έλληνες υπέστησαν ταπεινωτική ήττα), έγινε το πεδίο όπου εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά Νέα Μέσα και νέες τεχνολογίες, αποκτώντας έτσι σημαντική θέση στην αφήγηση αλλά και στο αφηγηματικό φαντασιακό της μαζικής κουλτούρας.
Αυτός «ο πόλεμος της μπανιέρας», όπως έγινε γνωστός, συνέπεσε με την εμφάνιση νέων τεχνολογιών (print technologies, cinematography, X-Rays), ήταν ο πρώτος πόλεμος που κινηματογραφήθηκε ποτέ, ο πρώτος πόλεμος που ανακατασκευάστηκε σε στούντιο (reconstruction, actualité reconstituée, fake news), ο πρώτος πόλεμος όπου δοκιμάστηκαν οι ακτίνες Χ σε τραυματίες στρατιώτες, που προκάλεσε λογοτεχνικό παραλήρημα (Steven Crane and others), έγινε θεατρική παράσταση (Richard Harding Davies), μιούζικαλ (Alfred Robyn), ταινία (Donald MacKenzie) κλπ. Ενίσχυσε επίσης την αλλαγή του βλέμματος στην Ελλάδα, που άρχισε με τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας του 1896, διευρύνοντας το διεθνές visibility του σύγχρονου κράτους.
Κέντρο της έρευνας είναι τα αρχεία του Στήβεν Κρέιν (Columbia University, Syracuse University), συγγραφέα και πολεμικού ανταποκριτή στον Πόλεμο αυτό, και του Έμπεν Αλεξάντερ, πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Αθήνα την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων και του Πολέμου (University of North Carolina at Chapel Hill).

 
Τετάρτη

07.4.2021

Στέφανος Ιωαννίδης
 
Συζητήτριες: Δήμητρα Κόφτη, Δήμητρα Λαμπροπούλου
Η «μεγάλη ιζολική οικογένεια»: η διαχείριση του εργατοϋπαλληλικού προσωπικού στη μεταπολεμική βιομηχανία της Ελλάδας

 
Η ανάπτυξη της βιομηχανίας την επαύριο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου χαρακτηρίστηκε από την εισαγωγή πρακτικών εργατικής «συμμετοχής στη διεύθυνση» των επιχειρήσεων (participation in management). Από τις σκανδιναβικές χώρες έως τη Γιουγκοσλαβία, διαμορφώθηκε μια ποικιλία πρακτικών και εθνικών παραδειγμάτων ως προς το εύρος, το επίπεδο και το βαθμό της συμμετοχής (shop-stewards, επιτροπές, συμβούλια, εκπροσώπηση σε διοικητικά συμβούλια, με ποικίλες αρμοδιότητες). Έως τα τέλη του 1970 είχε επικρατήσει η αντίληψη για την αναγκαιότητα προώθησης της «βιομηχανικής δημοκρατίας» (industrial democracy), με συμμετοχή των εργατών και εξανθρωπισμό της εργασίας. Η εργατική συμμετοχή και η βιομηχανική δημοκρατία συνδέθηκαν με τα ζητήματα της ομογενοποίησης της νέας βιομηχανικής εργατικής τάξης και της καταβολής πρόσθετων αμοιβών και παροχών, σε ένα περιβάλλον στενότητας στην αγορά εργασίας. Επίσης, σημειώθηκε σταθερή πίεση για την υπογραφή συμπληρωματικών συμβάσεων εργασίας σε επίπεδο επιχείρησης.
Στην Ελλάδα, η εργατική συμμετοχή δεν εισήχθη στην ατζέντα των βιομηχανικών σχέσεων, στις οποίες κυριαρχούσε η κρατική παρέμβαση. Τα εργοστάσια λειτουργούσαν ανεμπόδιστα από συνδικαλισμό και οι μισθοί παρέμεναν χαμηλοί. Σε αυτό το πλαίσιο, ορισμένοι βιομήχανοι εφάρμοσαν κατά βούληση μια επιλογή συμμετοχικών πρακτικών. Στη βιομηχανία ηλεκτρικών οικιακών συσκευών Ιζόλα, πρακτικές όπως οι συστάσεις των εργαζομένων προς την εταιρεία, η συμμετοχή του προσωπικού στα κέρδη και η διανομή μετοχών προωθήθηκαν ως τμήμα της «προσοχής στον ανθρώπινο παράγοντα», δηλαδή ενός ανθρωπιστικού μάνατζμεντ. Συνδέθηκαν με μη μισθολογικές παροχές (εκδρομές, αθλητικές δραστηριότητες, εορτές κ.ά.), καθώς και με προγράμματα κατάρτισης και επιμόρφωσης του προσωπικού. Όλες αυτές οι δράσεις λειτούργησαν, ωστόσο, κάτω από το έντονα πατερναλιστικό πλαίσιο της «μεγάλης ιζολικής οικογένειας», που ήθελε τους εργαζόμενους «παιδιά» του «παππού» Παναγιώτη Γ. Δράκου. Το περιεχόμενό τους διαστράφηκε. Το αποτέλεσμα ήταν ένα ελληνικό παράδειγμα – αμάλγαμα στοιχείων που αντλούσαν από όλες τις παραδόσεις του μάνατζμεντ (αυταρχισμός, πατερναλισμός, επιστημονικό μάνατζμεντ, συμμετοχή).

 
 
Τετάρτη

21.4.2021

Παύλος Μούλιος
 
Συζητητές: Πολυμέρης Βόγλης, Στρατής Μπουρνάζος
Θεμελιώνοντας την μεταπολεμική καθημερινότητα: καταναλωτική κουλτούρα, προπαγάνδα και Δημοκρατία στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1950 
 
Το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εγκαινιάζει μια νέα εποχή για τη Δ. Ευρώπη με τον αμερικανικό παράγοντα να παίζει καθοριστικό ρόλο στην επανεκκίνηση της οικονομικής και πολιτικής ζωής. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1940, οι έννοιες της Ανασυγκρότησης και της Ανάπτυξης κυριαρχούν στη ρητορική κάθε εθνικής και δυτικοευρωπαϊκής πολιτικής και κατ’ ένα μεγάλο βαθμό στην πράξη εκφράζονται μέσα από τη σύνδεση της συλλογικής και ατομικής ευημερίας με την αγορά. Η κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών προβάλλεται από τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις και τα ΜΜΕ ως δικαίωμα και συνάμα ευθύνη του μεταπολεμικού πολίτη, ενώ παράλληλα συνδέονται άμεσα με την υπόσχεση του εκδημοκρατισμού. Στο πλαίσιο αυτό η καθημερινότητα του ατόμου προσφέρεται ως πεδίο προβολής και προώθησης νέων πρακτικών και οπτικών του εαυτού του και του κόσμου όπου ζει.
Η Ελλάδα από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 υπήρξε από τις πρώτες χώρες οι οποίες εκτέθηκαν στις γενικότερες οικονομικές και πολιτισμικές πολιτικές που διαμόρφωσαν τη μεταπολεμική Ευρώπη, γύρω από τον άξονα της μαζικής παραγωγής και κατανάλωσης. Το γεγονός αυτό μαζί με όλα όσα συγκροτούν την «ελληνική ιδιαιτερότητα» μεταπολεμικά αποτυπώθηκαν έντονα στην δεκαετία του 1950 και συνδιαμόρφωσαν σε σημαντικό βαθμό την καθημερινότητα των ανθρώπων για τις επόμενες δεκαετίες, καθιστώντας την ελληνική περίπτωση ένα ενδιαφέρον παράδειγμα μελέτης της ρητορικής, των μέσων και των τρόπων προβολής και εδραίωσης της καταναλωτικής ζωής.
Με αφετηρία την παραπάνω θέση και την προσοχή στραμμένη σε ποικίλες εκφάνσεις της καθημερινότητας, στην εισήγηση επιχειρείται μια παρουσίαση της βασικής επιχειρηματολογίας και των κεντρικών σημείων της ρητορικής προώθησης και προβολής του καταναλωτικού μοντέλου ζωής, όπως αυτά εντοπίζονται στον δημόσιο λόγο, τις εφημερίδες και τον περιοδικό τύπο κατά τη δεκαετία του 1950, καθώς και της προσπάθειας σύνδεσής τους με τις έννοιες της Δημοκρατίας και του πολίτη.

 
Τετάρτη

12.5.2021

Νίκος Καποδίστριας
 
Συζητητές: Δάφνη Λάππα, Γεράσιμος Παγκράτης
 
Άνθρωποι έντιμοι ή εξόριστοι πειρατές; Η εμπλοκή των ελληνορθόδοξων βενετών υπηκόων στην εξέγερση των Ορλωφικών
 
Σύμφωνα με την παλαιότερη ιστοριογραφική θεώρηση, η μετάβαση πολυάριθμων ιόνιων βενετών υπηκόων στην Πελοπόννησο κατά την εξέγερση των ελληνικών πληθυσμών το 1770, που υποκινήθηκε από τους Ρώσους, αποτέλεσε κατά κανόνα ένα «αντικειμενικό» στοιχείο, δηλωτικό του πόθου των απανταχού Ελλήνων για εθνική απελευθέρωση. Στο πλαίσιο του εθνικού αφηγήματος, η εμπλοκή των ιόνιων βενετών υπηκόων στα «Ορλωφικά» αντιμετωπίστηκε a priori ως αυθόρμητη και δεδομένη. Μάλιστα, το γεγονός ότι οι ελληνορθόδοξοι νησιώτες υπάγονταν σε έναν διαφορετικό κυρίαρχο, όπως ήταν η Βενετία, και παρ’ όλα αυτά μετέβησαν μαζικά στην Πελοπόννησο, ενδυνάμωνε αυτήν την οπτική, καθώς «αποδείκνυε» το συλλογικό αίτημα της εθνικής απελευθέρωσης ήδη από το 1770. Η συγκεκριμένη θεώρηση, όμως, πέραν του ότι δεν λαμβάνει υπ’ όψιν τις κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν στα νησιά και αγνοεί τους παράγοντες εκείνους που θα μπορούσαν να υποκινήσουν μια μεγάλη μάζα νησιωτών να εμπλακεί στις πολεμικές επιχειρήσεις της Πελοποννήσου, δημιουργεί παράλληλα αμηχανία και σε σχέση με τη στάση του βενετικού παράγοντα. Στην παρούσα ανακοίνωση, η οποία βασίζεται σε σύγχρονα, ιταλόγλωσσα αρχειακά τεκμήρια που απόκεινται στο Κρατικό Αρχείο της Βενετίας θα τεθούν προβληματισμοί τόσο ως προς το πραγματολογικό, όσο και ως προς το ερμηνευτικό σκέλος του ζητήματος.

 
Τετάρτη

2.6.2021

Βαγγέλης Καραμανωλάκης
 
Συζητητές: Κωστής Καρπόζηλος, Παναγιώτης Στάθης
Ο ιστορικός Γιάνης Κορδάτος στην «εξορία». Επίσκεψη σε μία ιδιότητα και σε μία εποχή
 
Πώς επιστρέφει κανείς σε έναν ιστορικό, επιχειρώντας να κατανοήσει τη ζωή και το έργο του; Η επιλογή του Γιάνη Κορδάτου συνδέεται με τη δυνατότητα να σκιαγραφήσει κανείς την κίνηση του εκκρεμούς, την ταλάντωση ανάμεσα στο ατομικό και στο συλλογικό, τη ρυθμική κίνηση ανάμεσα στο ιστορούν υποκείμενο και στο αντικείμενο της ιστοριογραφικής καταγραφής. Από τη μια πλευρά, είναι ο τρόπος που οι πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες επηρέασαν τη ζωή του. Η εμπλοκή του στο κίνημα του δημοτικισμού και στην κομμουνιστική Αριστερά, η δημιουργία του ΣΕΚΕ και η ανάληψη της γραμματείας του κόμματος, η αποχώρησή του λόγω Μακεδονικού, η επανασύνδεσή του μέσω της εμπειρίας της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης με το ΚΚΕ, ο θάνατος του γιού του στα Δεκεμβριανά, οι διώξεις που υπέστη στο μετεμφυλιακό κράτος, η δημιουργία της ΕΔΑ και η ένταξή του σε αυτήν, αναδεικνύουν τη διαρκή σύνδεση της ατομικής περίπτωσης με τα συλλογικά πεπρωμένα. Μια σύνδεση που αναδεικνύεται και στο ίδιο του το έργο, ιδιαίτερα στην εμβληματική Κοινωνική σημασία της Ελληνικής Επαναστάσεως, τόσο με βάση τις αντιδράσεις που προκάλεσε η πρώτη της έκδοση από τους ακαδημαϊκούς κύκλους και την Αριστερά, όσο και τις αλλαγές στις διάφορες επανεκδόσεις της.
Από την άλλη πλευρά, με βάση το έργο και την προσωπικότητα του Κορδάτου μπορούμε να αναλογιστούμε συνολικά τις διαδρομές της ελληνικής ιστοριογραφίας του 20ού αιώνα. Ο Κορδάτος αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική και γνωστή περίπτωση Έλληνα μαρξιστή ιστορικού, του οποίου το έργο, ενώ είχε πολύ μεγάλη απήχηση, παράλληλα βρέθηκε απομονωμένο και λοιδορούμενο από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Μπορούμε να μελετήσουμε το έργο του ως το έργο ενός ιστορικού στην «εξορία», σε μια σε μεγάλο βαθμό διανοητική εξορία, όπως ορίστηκε από την απομόνωσή του από την ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις από την Αριστερά; Δεν είναι ο μόνος. Ανήκει σε μια μακρά σειρά ιστορικών που βρέθηκαν απομονωμένοι από την ακαδημαϊκή κοινότητα και σε πολλές περιπτώσεις πλήρωσαν τη στράτευση και τις ιδέες τους με εξορίες, φυλακίσεις και αποκλεισμούς. Η μελέτη του Κορδάτου ως ενός ιστορικού στην «εξορία», μπορεί να μας δώσει εργαλεία για να κατανοήσουμε μέσα από τη δική του διαδρομή, τη διανοητική πορεία αυτής της κοινότητας, την εξέλιξη της θεματολογίας αλλά και της μεθοδολογίας τους, τη σχέση τους με τον κομματικό αλλά και τον κρατικό μηχανισμό.

 
Τετάρτη

16.6.2021

Σοφία Ζησιμοπούλου

Συζητητές: Κώστας Καραβίδας, Κωστής Κορνέτης
Δημόσιοι διανοούμενοι και οπτικοακουστικά αρχεία του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.
Εξετάζοντας φιλμικές βιο-αφηγήσεις από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα 


Η εισήγησή μου εξετάζει ένα συγκεκριμένο είδος φιλμικών αφηγήσεων τεκμηρίωσης, οι οποίες περιστρέφονται γύρω από επιφανείς προσωπικότητες των γραμμάτων. Στις ταινίες αυτές συγκαταλέγονται τόσο κινηματογραφικά φιλμ όσο και τηλεοπτικές εκπομπές πολιτισμού, που έχουν κατά καιρούς προβληθεί στη δημόσια και ιδιωτική τηλεόραση. Παρά τις ειδολογικές και θεματικές τους διαφοροποιήσεις, οι αφηγήσεις αυτές συγκλίνουν στην ανάδειξη των σημαντικότερων όψεων του βίου γνωστών λογοτεχνών, ανασυνθέτοντας πτυχές της ιδιωτικότητας, της καλλιτεχνικής ιδιοσυγκρασίας αλλά και της πολιτικής τους ταυτότητας.
Στην εισήγηση επιχειρώ να αναδείξω τους όρους αναπαράστασης του πολιτικού βίου τριών λογοτεχνών, του Γιώργου Σεφέρη, του Οδυσσέα Ελύτη και του Γιάννη Ρίτσου στα αντίστοιχα κινηματογραφικά και τηλεοπτικά φιλμοκείμενα. Οι τρεις αυτοί λογοτέχνες αποτελούν παραδειγματικές περιπτώσεις, προκειμένου να διερευνηθεί η διαδικασία συγκρότησης του «δημόσιου διανοουμένου», μέσα από διαφορετικά μοντέλα διάκρισης και κανονικοποίησης («εθνικοί ποιητές», βραβεία Νόμπελ και Λένιν, αναγνώριση από ομότεχνους). Ωστόσο, η συγκριτική αντιπαραβολή αυτών των αφηγήσεων οδηγεί συχνά σε αντικρουόμενες ερμηνείες, όχι μόνο για τη δημόσια δράση τους αλλά και για το ίδιο ιστορικό παρελθόν.
Συσχετίζοντας τις ερμηνείες αυτές με την ιστορική συγκυρία παραγωγής της κάθε φιλμικής αφήγησης, θα προσπαθήσω να αναδείξω τον τρόπο που χρησιμοποιούνται σύνθετες αρχειακές πηγές και διαμεσικές αφηγήσεις («επίκαιρα», ηχητικά αποσπάσματα, φωτογραφίες, ερασιτεχνικές λήψεις), τα συστατικά των οποίων παραπέμπουν σε δομικά υλικά της συλλογικής μνήμης και της δημόσιας ιστορίας. Η αφήγηση του δημόσιου βίου των συγκεκριμένων προσώπων συσχετίζεται με νοηματικούς κόμβους που «πυκνώνουν» γύρω από συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα (Μικρασιατική Καταστροφή, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, Εμφύλιος, Μακρόνησος, Χούντα), ενώ παράλληλα στην αφήγηση διαπλέκονται κοινοί τόποι, στερεότυπα και μυθολογίες που σφράγισαν την Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Μέσα από την εξέταση των παραπάνω, θα εστιάσω στους τρόπους με τους οποίους η βιο-μυθογραφία συγκροτεί μια μορφή «μιντιακής μνήμης», η οποία κινείται ανάμεσα στη λογοτεχνία, την ιστορία και την εικόνα, επηρεάζοντας καταλυτικά τη δημόσια ιστορία. 

Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας Zoom και μπορείτε να την παρακολουθήσετε επιλέγοντας τον παρακάτω σύνδεσμο:

Κατέβασμα αρχείου
Τελευταία νέα
Επόμενη συνάντηση, 16.6.2021, 20:00
16/06/2021
Σοφία Ζησιμοπούλου

Δημόσιοι διανοούμενοι και οπτικοακουστικά αρχεία του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.
Εξετάζοντας φι...
Νέο πρόγραμμα συναντήσεων-συζητήσεων
09/02/2021
Δημοσιεύθηκε το νέο πρόγραμμα συναντήσεων-συζητήσεων (Φεβρουάριος 2021-Ιούνιος 2021)

Λόγω των έκτακτων συνθηκών το εαρινό πρόγραμμ...