Συναντήσεις - συζητήσεις

Η ΕΜΝΕ οργανώνει από το 1975 στα Γραφεία της, ανά δεκαπενθήμερο περίπου και ημέρα Τετάρτη, δημόσιες ομιλίες-συζητήσεις σε θέματα νεοελληνικού κυ­ρίως ενδιαφέροντος. Πλήρες χρονικό των συναντήσεων αυτών από το 1975 μπορείτε να δείτε εδώ. Οι δεκαπενθήμερες συναντήσεις πήραν από το 1977 και ύστερα, τη μορφή ομιλιών σε ειδικά θέ­ματα. Βασική επιδίωξη της ΕΜΝΕ είναι οι ανακοινώσεις να έχουν, κατά το δυνατόν, σεμιναριακό χαρακτήρα: να αναφέρονται δηλαδή σε ένα συγκεκριμένο θέμα, νεοελληνικού ή ιστοριογραφικού γενικά ενδιαφέροντος, το οποίο αποτελεί αντικείμενο μελέτης του ομιλη­τή, και να επιτρέπουν τον διάλογο με το ακροατήριο. Το πρό­γραμμα των ομιλιών καταρτίζεται από την Επιτροπή Παρουσιά­σεων, η οποία αναζητά τους ομιλητές στον κύκλο των νεοελληνι­στών, με την ευρεία έννοια του όρου, αλλά και στον χώρο των ιστορικών γενικά και των επιστημόνων με ιστοριογραφικά ενδια­φέροντα. Επιδίωξη της Επιτροπής είναι να αντιπροσωπεύονται στο πρόγραμμα, κατά το δυνατόν, όλοι οι τομείς της ιστορικής επιστήμης.

Οι ομιλίες έχουν συνήθως τον χαρακτήρα της παρουσίασης μιας ερευνητικής εργασίας «εν τω γίγνεσθαι», χωρίς να αποκλείον­ται βέβαια και οι παρουσιάσεις ολοκληρωμένων εργασιών. Στόχος της Εταιρείας πάντως είναι οι ομιλίες να μην είναι εξαντλητικές και να επιτρέπουν τη συμμετοχή του ακροατηρίου. Η διαδικασία που ακολουθείται είναι συνήθως η ακόλουθη: Ο ομιλητής παρου­σιάζει σε γενικές γραμμές το θέμα του, που μπορεί να είναι και αντικείμενο διδακτορικής διατριβής, τις μεθοδολογικές επιλογές του, τα προβλήματα που συναντά στην έρευνα και τη μελέτη του θέματός του και τους τρόπους με τους οποίους προσπάθησε να τα αντιμετωπίσει. Ακολουθεί συζήτηση πάνω στα ζητήματα που έθε­σε ο ομιλητής και αναζητούνται μέσα από τον διάλογο εναλλα­κτικοί δρόμοι για την αντιμετώπιση των θεωρητικών και ερευνη­τικών προβλημάτων. Η παρακολούθηση των ομιλιών από το ακροα­τήριο και η συμμετοχή του στη συζήτηση διευκολύνεται απο μι­κρές περιλήψεις ή άλλα σχετικά κείμενα που o εισηγητής μοιρά­ζει πριν από την ομιλία του. Παράλληλα με τις ομιλίες αυτές, γίνονται συλλογικές παρουσιάσεις ερευνητικών εργασιών και ανοι­χτές συζητήσεις πάνω σε ποικίλα θέματα και προβλήματα της σύγχρονης ιστοριογραφίας.

Από το φθινόπωρο του 2003 όταν καταρτίζεται το πρόγραμμα των παρουσιάσεων, ορίζονται για κάθε μία από αυτές ένας, δύο ή και περισσότεροι "συζητητές", ειδικοί δηλαδή κατά τεκμήριο ερευνητές, οι οποίοι με τις παρατηρήσεις και τις παρεμβάσεις τους, όταν ο ομιλητής τελειώσει, συμβάλλουν στο να ακολουθήσει μία δημιουργική συζήτηση.

Αν είσαι ερευνήτρια/ερευνητής και θέλεις να παρουσιάσεις τη δουλειά σου στο πλαίσιο των συναντήσεων της ΕΜΝΕ, ή αν θέλεις να προτείνεις οτιδήποτε σχετικό με τις συναντήσεις-συζητήσεις, στείλε μας ένα μήνυμα από εδώ, δίνοντας όλες τις απαραίτητες πληροφορίες (ιδιότητα, θέμα, πλαίσιο της έρευνας).

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ-ΣΥΖΗΤΗΣΕΩΝ

	ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2026 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2027
Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026   Πόπη Πολέμη Συζητητής: Χρήστος Λούκος	Με τον Φίλιππο Ηλιού 40 χρόνια πριν   Θα εξιστορηθούν τα καθέκαστα της συνεργασίας με τον ιστορικό Φίλιππο Ηλιού (1931-2004). Εν είδει απολογισμού, η κριτική αναδρομή θα επιχειρήσει να συμπεριλάβει όσα προηγήθηκαν και όσα ακολούθησαν στο πεδίο της εθνικής αναδρομικής βιβλιογραφίας και στο πλαίσιο μιας ερευνητικής ομάδας που φιλοδόξησε να αποτελέσει ένα κύτταρο αφιερωμένο στην ιστορία του βιβλίου και στην κοινωνική ιστορία της παιδείας.
Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026   Παναγιώτης Μιχαηλάρης   Συζητητές: Νίκος Νικολαΐδης, Βαγγέλης Σαράφης	Κοινωνικές αναταράξεις στις Κυδωνίες (1840-1842)   Η υπερχρέωση της ελληνικής κοινότητας των Κυδωνιών είναι ένα γεγονός που επηρέασε την κοινωνική ζωή της πόλης αυτής κατά τα μέσα του 19ου αιώνα. Η υπερβολική συσσώρευση χρεών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην καταστροφή της πόλης (3 Ιουνίου 1821) από τους Οθωμανούς, στη διασπορά χιλιάδων προσφύγων στον επαναστατημένο ελλαδικό χώρο, στην επιστροφή μεγάλου μέρους του πληθυσμού στην πόλη (από το 1823 και εξής) και στον εξαναγκασμό του, προκειμένου να επιβιώσει, να εξαγοράσει τη δική του ακίνητη περιουσία που είχε περάσει στο οθωμανικό δημόσιο. Η σύναψη δανείων με υψηλούς τόκους για να εξοφληθούν παλαιά δάνεια και φόροι και η άδικη, κατά τη γνώμη πολλών κατοίκων, κατανομή της φορολογίας εκ μέρους της δημογεροντίας, δημιούργησε ένα εκρηκτικό περιβάλλον στην πόλη, που οδήγησε σε συγκρούσεις μεταξύ των κατοίκων. Η ένταση των ταραχών υπήρξε τόσο μεγάλη που υποχρέωσε την Πύλη να αποστείλει πολεμικά πλοία με αγήματα, προκειμένου να επανέλθει η τάξη. Τα γεγονότα είναι εν πολλοίς γνωστά σε γενικές γραμμές, καθώς έχουν απασχολήσει την περί Κυδωνιών βιβλιογραφία και ανάγονται στις διενέξεις μεταξύ των φτωχών και πλούσιων κατοίκων της πόλης, τη διχόνοια, την ασύνετη συμπεριφορά των κοινοτικών αρχόντων και της κοινωνικής ομάδας που εκπροσωπούσαν. Ωστόσο η κατάσταση αυτή, κατά τη γνώμη μας, είναι περισσότερο σύνθετη και τη διαμορφώνουν πολλοί παράγοντες: η εξαγγελία (1839), εκ μέρους της οθωμανικής εξουσίας, της μεταρρύθμισης (Τανζιμάτ), που ανάμεσα στα άλλα προέβλεπε ίση μεταχείριση και ίσες ευκαιρίες για όλους τους υπηκόους της αυτοκρατορίας· η πολιτική της ελληνικής κυβέρνησης όπως μετουσιώνεται από το ελληνικό υποπροξενείο των Κυδωνιών και η θέση του έναντι των «ταραχοποιών»· τα προβλήματα που ανακύπτουν μεταξύ των κατοίκων με ελληνική υπηκοότητα και εκείνων που διατηρούν την οθωμανική κτλ. Εξάλλου, οι εσωτερικές ταραχές της περιόδου αυτής στις Κυδωνίες και η κριτική αντιμετώπισή τους από σύγχρονους και μεταγενέστερους καταγραφείς των γεγονότων δημιουργεί το ερώτημα αν οι εξελίξεις αυτές συνετέλεσαν ώστε να αναθεωρηθεί –και σε ποιο βαθμό– η στάση έναντι του κοινοτικού συστήματος της πόλης: η αρνητική αποτίμηση της δραστηριότητας των δημογερόντων της πόλης θα συμπεριλάβει και τη δράση του θεωρούμενου ως κύριου συντελεστή της ευημερίας της πόλης Ιωάννη Δημητρακέλλη (Οικονόμου). Όλα αυτά, που προκύπτουν κυρίως ως ερευνητικά ερωτήματα και λιγότερο ως βεβαιότητες, τονίζουν, όπως πιστεύω, και τη σημασία του ζητήματος των κυδωνιακών εξελίξεων.
Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026   Ιάσονας Χανδρινός   Συζητητής: Μενέλαος Χαραλαμπίδης	Φυλακές και στρατόπεδα στην κατεχόμενη Ελλάδα 1941-1944: εμπειρία και μνήμη του εγκλεισμού   Η παρουσίαση έχει ως θέμα τους χώρους κράτησης και εγκλεισμού στην Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής 1941-1944 και φιλοδοξεί να παρουσιάσει σφαιρικά την πολιτική συλλήψεων που ακολούθησαν οι κατοχικές αρχές, ως αναπόσπαστο τμήμα της ευρύτερης στρατηγικής των αντιποίνων. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί, μέσα από άγνωστες αρχειακές πηγές, στις «βιογραφίες» συγκεκριμένων φυλακών και στρατοπέδων, όπως το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου, οι Φυλακές Αβέρωφ, οι Φυλακές Αγιάς Χανίων, που ξεχωρίζουν τόσο ως κόμβοι στο σύστημα κολασμού της Κατοχής όσο και μέσα από τη σημασία τους στην τυπολογία χώρων εγκλεισμού (στρατόπεδα πολιτών, αιχμαλώτων, καταναγκαστικής εργασίας), αλλά και τα προβλήματα της διαχείρισης της μνήμης τους μετά τον Πόλεμο και έως σήμερα.
Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2026   Νίκος Κεφαλάς   Συζητήτριες: Κατερίνα Γαλάνη, Ελένη Κυραμαργιού	Οι μανιάτες αχθοφόροι στο λιμάνι του Πειραιά (1900-1940): βιοποριστικές στρατηγικές και αναπαραγωγή της ταυτότητας καταγωγής   «Σεῖς εἶσθε εἵλωτες τῶν ἀχθοφόρων», ανέφερε ο πρωθυπουργός Γεώργιος Θεοτόκης, απευθυνόμενος σε εμπόρους του Πειραιά τον Φεβρουάριο του 1906, μετά τα αιματηρά γεγονότα μεταξύ Μανιατών και Κρητών στο λιμάνι. Σε αυτή τη φράση αποτυπώνεται όχι μόνο η εξάρτηση του εμπορικού κεφαλαίου από τους χειρώνακτες εργάτες αλλά και η συντεχνιακή οργάνωση και η ισχυρή κοινωνική δυναμική των τελευταίων, οι οποίοι ήταν κατά βάση μανιάτικης καταγωγής. Η παρουσίαση εστιάζει στη μονοπώληση των κομιστικών εργασιών στο τελωνείο του Πειραιά από μανιάτες αχθοφόρους κατά τις πρώτες τέσσερις δεκαετίες του 20ού αιώνα. Βασικό επιχείρημα αποτελεί η θέση ότι αυτή η συνθήκη λειτούργησε και ως μηχανισμός ενδυνάμωσης της ομοιοτοπικής τους ταυτότητας. Η ανάλυση επικεντρώνεται στη διερεύνηση της οργανωτικής δομής των αχθοφόρων, εξετάζοντας ειδικότερα την εσωτερική τους δικτύωση, καθώς και την καθοδήγηση και θεσμική τους εκπροσώπηση από μορφωμένους αστούς, επίσης μανιάτικης καταγωγής. Παράλληλα, αναδεικνύονται οι εσωτερικές τριβές και οι στρατηγικές επικράτησης, με στόχο την ηγεμονία στη συντεχνία και, κατ’ επέκταση, τη μεγιστοποίηση των οικονομικών ωφελειών. Στο πλαίσιο των παραπάνω διεργασιών και παρά τις πολλαπλές εσωτερικές διαιρέσεις, η κοινή καταγωγή προβάλλεται συνεχώς και εργαλειοποιείται από τους εκ Μάνης εσωτερικούς μετανάστες και τους απογόνους τους, οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως φορείς διακριτών πολιτισμικών χαρακτηριστικών και αξιών, προκειμένου να εδραιώσουν τη θέση τους εντός του αναπτυσσόμενου αστικού περιβάλλοντος. Με αυτόν τον τρόπο, η προάσπιση των συντεχνιακών συμφερόντων, πέρα του ότι συμβάλλει στη βιοποριστική επιβίωση, λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός αναπαραγωγής της ταυτότητας καταγωγής.
Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου 2026   Βικτώρια Δελακοβία   Συζητητές: Θάνος Βαρβεράκης, Αχιλλέας Φωτάκης	Πίσω από τις κλειστές πόρτες: συζυγική-συντροφική βία και δικαιοσύνη στην Αθήνα, 1950-1980   Η ανακοίνωση εξετάζει τη συζυγική και συντροφική βία στην Αθήνα μέσα από την ανάλυση υποθέσεων που εκδικάστηκαν στο Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Αθηνών κατά την περίοδο 1950-1980. Αφετηρία της αποτελεί η διαπίστωση ότι οι πλέον ακραίες εκφάνσεις βίας αποτελούν προνομιακό πεδίο για τη διερεύνηση των αντιλήψεων γύρω από τον γάμο, την οικογένεια, τις έμφυλες σχέσεις εξουσίας και την κοινωνικά αποδεκτή συζυγική συμπεριφορά. Συνομιλώντας με τη σχετική διεθνή και εγχώρια ιστοριογραφία, η ανακοίνωση εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο τα θύματα διατύπωναν και συγκροτούσαν τις εμπειρίες τους ενώπιον της δικαιοσύνης, αλλά και στο πώς οι αφηγήσεις αυτές προσλαμβάνονταν, ερμηνεύονταν και αξιολογούνταν από τους δικαστικούς θεσμούς και τους αξιωματούχους τους. Αξιοποιώντας μαρτυρικές καταθέσεις, απολογίες κατηγορουμένων και δικαστικές αποφάσεις, η ανακοίνωση αναπτύσσεται γύρω από δύο βασικούς άξονες: Πρώτον, εξετάζει τις μορφές βίας που υφίσταντο οι γυναίκες στο οικιακό περιβάλλον, καθώς και τις διαφορετικές στρατηγικές που υιοθετούσαν για την αντιμετώπισή της: από τη σιωπή και την ανοχή έως την αντίσταση, την καταγγελία στην αστυνομία, την προσφυγή στη δικαιοσύνη ή την αυτοδικία. Δεύτερον, φέρνει στο επίκεντρο την οικογένεια ως χώρο μέσα στον οποίο διαμορφώνονταν και αναπαράγονταν σχέσεις εξουσίας και εξάρτησης, και διερευνά τις αντιλήψεις σχετικά με τις μορφές βίας που γίνονταν κοινωνικά ανεκτές ή σιωπηρά αποδεκτές. Παράλληλα, εξετάζει τη δικαστική αίθουσα ως πεδίο στο οποίο οι αντιλήψεις αυτές γίνονταν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, αναπαράγονταν ή αμφισβητούνταν.
Τετάρτη 13 Ιανουαρίου 2027   Δέσπω Κριτσωτάκη –Λουκάς Φρέρης   Συζητήτριες: Μαρία Ζαρίφη, Δανάη Καρυδάκη	Αναδιατάσσοντας τις ισορροπίες: ειδικοί της αναπαραγωγικής υγείας και γυναικολογικός καρκίνος στην Ελλάδα κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα   Οι αρχές του 20ού αιώνα αποτέλεσαν, σε διεθνές επίπεδο, κρίσιμη περίοδο στην ιστορία του γυναικολογικού καρκίνου. Οι θεραπείες με ακτίνες Χ και ράδιο έφεραν στο προσκήνιο νέους ειδικούς και δημιούργησαν ελπίδες αλλά και έντονες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις. Την ίδια εποχή και ιδιαίτερα μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες η υγειονομική περίθαλψη επεκτεινόταν και η ιατρική εξειδίκευση εντεινόταν. Στην Ελλάδα, από τα τέλη της δεκαετίας του 1920, ιδρύθηκαν νέες υπηρεσίες υγείας και οργανώθηκαν συστηματικότερα οι ιατρικές ειδικότητες. Στον τομέα της αναπαραγωγικής υγείας των γυναικών η ενιαία μαιευτική-γυναικολογία ήταν περισσότερο διακριτή πλέον τη δεκαετία του 1930 και οι εξειδικευμένοι μαιευτήρες-γυναικολόγοι –γιατροί και χειρουργοί συγχρόνως– αναλάμβαναν τόσο την εγκυμοσύνη και τον τοκετό όσο και την παθολογία των αναπαραγωγικών οργάνων, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου. Ωστόσο, οι γενικοί χειρουργοί εξακολουθούσαν να χειρουργούν ασθενείς με γυναικολογικό καρκίνο, ενώ όλο και περισσότεροι ακτινολόγοι –μέλη μιας αναδυόμενης και διακριτής ειδικότητας κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930– εισέρχονταν στην περίθαλψη της ίδιας νόσου. Εστιάζοντας στον γυναικολογικό καρκίνο, ένα ανεξερεύνητο ζήτημα στην ελληνική ιστοριογραφία, παρουσιάζουμε την επίδραση που είχαν οι νέες θεραπείες και συνακόλουθα οι νέες τεχνολογίες και χώροι περίθαλψης στις σταδιοδρομίες και τις επαγγελματικές και επιστημονικές ταυτότητες και ιεραρχίες των γιατρών. Η σε εξέλιξη έρευνά μας αναλύει επιστημονικές δημοσιεύσεις και στοιχεία από νοσοκομεία, αναδεικνύοντας πώς οι διαφορετικοί ειδικοί (μαιευτήρες-γυναικολόγοι, χειρουργοί και ραδιολόγοι) διαπραγματεύονταν μεταξύ τους και επιχειρούσαν να θεμελιώσουν την αυθεντία τους ως προς τη γνώση και αντιμετώπιση του γυναικολογικού καρκίνου.
Τετάρτη 20 Ιανουαρίου 2027   Ερκγιάντ Κάγιο   Συζητητές: Λάμπρος Μπαλτσιώτης, Ηλίας Σκουλίδας	«Ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Βασιλέως Γεωργίου»: ανακτώντας το ελληνοαλβανικό ομοσπονδιακό φαντασιακό, 1876-1913 Στο απόγειο της Μεγάλης Ανατολικής Κρίσης και κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν, διαμορφώθηκε στους κόλπους της ελληνικής και αλβανικής σκέψης ένα βαρυσήμαντο, πλην λησμονημένο, πολιτικό όραμα: το σχέδιο ίδρυσης μιας Ελληνοαλβανικής Δυαδικής Μοναρχίας στα πρότυπα της Aυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Το εγχείρημα αυτό, το οποίο υποστηρίχθηκε από διανοούμενους και πολιτικούς υψηλού βεληνεκούς, συζητήθηκε ένθερμα στον ελληνικό και αλβανικό Τύπο της εποχής, καθώς και στις κοινότητες της ελληνοαλβανικής διασποράς από τη Μεσόγειο έως τη Νέα Υόρκη. Η προτεινόμενη ομοσπονδιακή σύζευξη προέβλεπε τη συνταγματική ένωση των δύο λαών, τους οποίους συνέδεαν, κατά τους υπέρμαχους του εγχειρήματος, αιώνες κοινής ιστορίας, αλληλοεπικαλυπτόμενα πολιτισμικά όρια και μια κοινή αρχαία πελασγική καταγωγή. Η ένωση αυτή θα τελούσε υπό το σκήπτρο του βασιλιά Γεωργίου, διασφαλίζοντας παράλληλα πλήρη εσωτερική αυτονομία για κάθε πλευρά. Παρά τη σημασία του, η εθνοκεντρική ιστοριογραφία αμφοτέρων των πλευρών καταδίκασε το εγχείρημα στη λήθη ή το υποβίβασε σε έναν απλό διπλωματικό ελιγμό, επιβάλλοντας μια «βίαιη αμνησία» επί μιας κοινής πολιτικής φαντασίας που στην εποχή της δεν υπήρξε ούτε περιθωριακή ούτε αφελής. Αντλώντας από πλούσιο και ανέκδοτο πολύγλωσσο αρχειακό υλικό, η παρούσα μελέτη ανασυνθέτει τη διανοητική γενεαλογία αυτού του ομοσπονδιακού σχεδίου, από τις πρώτες διατυπώσεις του το 1870 έως την οριστική του εξάντληση τις παραμονές των Βαλκανικών Πολέμων. Τελικός στόχος είναι να καταδειχθεί ότι το έθνος-κράτος δεν αποτέλεσε μια ιστορική νομοτέλεια, αλλά μία μόνο από τις εναλλακτικές πολιτικές επιλογές που συζητήθηκαν με πάθος και σοβαρότητα.